Fraude met piramidespel is van alle tijden

Hoe is het mogelijk dat een belegger op eigen houtje zo’n $ 50 mrd bijeensprokkelt door middel van fraude? De financiële wereld krabt zich achter de oren nu na tientallen jaren bekend wordt welk ‘spelletje’ handelaar Bernard Madoff heeft gespeeld. En met wie.

Maar Joost Jonker, docent economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, verbaast zich er niet over. ‘Er zijn veel boeven in de financiële wereld; dat is altijd al zo geweest.’

Wonderbelegger

Enkele Nederlandse voorbeelden zijn Lodewijk Pincoffs en meer recent de ‘wonderbelegger’ René van den Berg. ‘Pincoffs leefde in de 19de eeuw, sjoemelde met jaarrekeningen en schiep valse verwachtingen, maar hij was geen zogeheten piramideoplichter’, weet Jonker. René van den Berg daarentegen was wel een adept van het piramidespel. Dit wonderlijke ‘spel’ houdt in dat rendementen worden uitbetaald met de inleg van nieuwe beleggers. Hoe groter het aantal mensen dat belegt, hoe kleiner de kans dat de zwendel aan het licht komt. ‘Het principe is simpel en zo oud als de weg naar Rome: hoe steiler de piramide, hoe meer lagen, des te langer de zwendel onopgemerkt blijft.’

Succesverhalen

De veroordeelde Van den Berg was een rechttoe rechtaan piramidebelegger. Madoff handelde echter op een veel grotere schaal met deelnemers in alle uithoeken van de wereld. ‘Dit piramidemodel wordt in academische literatuur de Ponzi-piramide genoemd. Vernoemd naar de beruchte Italiaanse immigrant Charles Ponzi. Hij zette in 1920 in Boston een legendarische zwendel op met internationale postcoupons.

Volgens Joost Jonker is er relatief weinig bekend over fraude door de eeuwen heen, omdat financiële instellingen er liever geen ruchtbaarheid aan geven. ‘De financiële wereld is gebaseerd op vertrouwen. Ik heb het gevoel dat banken om die reden de lippen op elkaar houden’, aldus de wetenschapper. ‘Men zal altijd blijven geloven in succesverhalen. Hoeveel toezicht en regels je ook verzint, dit is inherent aan de mens en de financiële wereld.’