Leken, deeltijders en open innovatie gaan de wetenschap groots veranderen

Nu al helpen vrijwilligers bij bèta-onderzoek. En wetenschappers combineren onderzoek met een baan bij een bedrijf.

In Nederland komt ruimte voor een andere manier van wetenschap bedrijven, met een steeds belangrijkere rol voor deeltijdwetenschappers. Ook 'crowdsourcing', online onderzoek uitgevoerd door grote groepen leken, gaat de wetenschap veranderen.

Deze twee trends wekken hoop voor de toekomst, stelt Anita de Waard, onderzoeker Disruptive Technologies bij de wetenschappelijke uitgever Elsevier. Want de huidige situatie baart haar zorgen. Nederland verliest terrein op het vlak van onderzoek in bètawetenschappen. 'De overdracht van wetenschappelijke kennis in Nederland is in het gedrang. Wetenschap beoefenen is een cultureel fenomeen. Door de inzichten uit de wetenschap met een breed publiek te delen, geef je iets terug aan de maatschappij. Mijn vader heeft zich als natuurkundige ook altijd ingezet voor het overbrengen van kennis. Helaas gebeurt dit op te kleine schaal.'

Ontdekking

De Waard ziet onorthodoxe trends. Zo is er crowdsourcing, dat Obama hielp met zijn verkiezingscampagne. Brede inzet van leken zal het karakter van het wetenschappelijk onderzoek grootscheeps veranderen. 'Crowdsourcing stelt een bepaald wetenschappelijk probleem open voor een breed publiek', vat De Waard samen. 'Uit allerlei onderzoek blijkt dat mensen bijvoorbeeld heel goed zijn in patroonherkenning. Daar kun je gebruik van maken door leken stukjes wetenschappelijke analyse te laten doen.'

Een aardig voorbeeld van een leek die een bijdrage heeft geleverd aan de wetenschap, is het geval van een 25-jarige onderwijzeres uit Heerlen. Hanny van Arkel deed kortgeleden een unieke astronomische ontdekking, die inmiddels internationaal erkend is, en naar haar is vernoemd: 'Hanny's Voorwerp'. Van Arkel spiegelde zich met haar interesse in sterrenkunde aan Brian May, gitarist van de Britse popgroep Queen, tevens doctor in de astronomie. Ze gaf zich op voor Galaxy Zoo, een project voor de bestudering van sterrenstelsels. Van Arkel bleek een getalenteerde amateursterrenkundige en nam in het heelal een vreemd, tot dan toe onbekend, blauwgroen licht waar. Ze noemde het een 'voorwerp'. Inmiddels worden hier al astronomische congressen aan gewijd (zie http://www.galaxyzooblog.org/2008/10/15/the-hannys-voorwerp-road-show-us-tour-part-i/).

De Waard ziet in het voorbeeld van wetenschap door leken een teken dat de grens tussen fulltime onderzoek in rijke landen en andere manieren van onderzoek aan het vervagen is.

Prijsvraag

Een andere ontwikkeling die de achteruitgang van het onderzoek in bètawetenschappen een halt toe zal roepen, is Open Innovatie. Bij Open Innovatie wordt een algemene oproep gedaan om een probleem dat een bedrijf heeft, op te lossen. De hoofdprijs is doorgaans een niet gering geldbedrag.

Bij haar werkgever Elsevier, de grootste wetenschappelijke uitgever wereldwijd, heeft De Waard het principe van Open Innovatie gebruikt om een wetenschappelijke prijsvraag uit te schrijven: de Elsevier Grand Challenge Life Science. 'We hebben iedereen uitgenodigd om ideeën in te dienen voor vernieuwende manieren van publiceren in de biologie. We wilden weten hoe artikelen toegankelijker kunnen worden gemaakt en beter worden gekoppeld aan onderzoeksdata.'

De prijsvraag heeft tot nu toe zeventig reacties opgeleverd uit de hele wereld, tot aan Australië en Singapore toe. 'We kregen reacties van wetenschappers, kleine en grote bedrijven, waar we anders niet snel contact mee hadden gehad', vervolgt De Waard. 'Door deze oproep wordt ook beter bekend waar wij als bedrijf in geïnteresseerd zijn; zo heb ik de vraag gekregen mee te doen aan een Europees neurologieproject, waar onze tijdschriften een belangrijke rol bij kunnen spelen.'

De halve finale in december heeft De Waard verschillende praktische oplossingen opgeleverd. 'We hebben hoe dan ook interessante ideeën gekregen en een aantal belangwekkende mensen bij elkaar gebracht, die elkaar anders niet hadden ontmoet.'

Tradities

De vraag is of de academische wereld wel klaar is voor trends als crowdsourcing en open innovatie. Laat het bastion van de wetenschap zich openbreken? De Waard: 'Veel academische tradities zijn honderden jaren oud. Kijk bijvoorbeeld naar de richtlijnen voor het schrijven van een wetenschappelijk artikel. Die zijn zo strikt dat bijvoorbeeld veel niet-westerse onderzoekers nooit in de toonaangevende tijdschriften verschijnen omdat ze de speciale regels die ze moeten volgen om acceptabele artikelen te schrijven niet beheersen. Wetenschappers zelf, vooral bèta's, beseffen vaak niet tot in welke mate de precieze wijze van formuleren hun artikel maakt of breekt.'

De Waard heeft in haar eigen onderzoek ontdekt dat het bij het schrijven van een biologieartikel van groot belang is dat concepten en modellen in de tegenwoordige tijd worden beschreven. Methodes en uitkomsten van experimenten daarentegen, komen het beste tot hun recht in de verleden tijd.

Combinatie Onderzoek en baan Veel bèta's gaan vanwege het geld of de arbeidsvoorwaarden naar een bedrijf, constateert Anita de Waard. 'Later missen ze de verdieping.' De Waard zelf doet met een Casimir-subsidie van de NWO twee dagen per week onderzoek aan de Universiteit Utrecht. Volgens De Waard is dit een mooie manier om een groep 'gemotiveerde en in hun vak volwassen personen' terug de wetenschap in te krijgen.

Als bijvoorbeeld een Chinese onderzoeker dit niet expliciet weet, kan het zijn dat hij hier fouten mee maakt, omdat het Chinees geen verleden en tegenwoordige werkwoordsvorm kent, zoals het Engels dat wel heeft. Ook modale werkwoorden ('this could suggest', 'this might imply') zijn moeilijk op de juiste manier te gebruiken door niet-Engelstaligen. 'Deze blijken juist een essentiële rol te spelen bij het beoordelen van de stelling die een auteur over de toepasbaarheid van zijn of haar onderzoek maakt.'

Uitdaging

Met dit onderzoek, dat in samenwerking met de Universiteit Utrecht wordt gedaan, is De Waard zelf een voorbeeld van een parttime wetenschapper. Twee dagen per week werkt ze op de universiteit aan dit onderzoek over exacte formuleringen en 'feitontwikkeling' in biologische artikelen. Ze wordt betaald uit een Casimir-subsidie: een speciaal fonds om kennisuitwisseling tussen universiteit en bedrijfsleven te stimuleren. 'Veel kennis is weggevloeid naar het bedrijfsleven', zegt zij. 'Ik ken voldoende voorbeelden van bèta's op managementplekken die weinig baat hebben van hun studie.'

Op een bepaald punt in hun carrière komt volgens De Waard dan toch de vraag of dit nu alles is. 'Ze missen de intellectuele uitdaging. Een functie in de wetenschap bemachtigen is lastig als je niet het geijkte pad hebt gevolgd en uit het bedrijfsleven komt. Wetenschap bedrijven in deeltijd, waaraan het bedrijf of de overheid door middel van subsidie meebetaalt, lijkt dan een prima oplossing.'

Door meer van zulke deeltijdonderzoekers in te schakelen, kan mogelijk ook een bijdrage worden geleverd aan het wegvloeien van bèta's uit de wereld van het onderzoek. 'Veel bèta's gaan om het geld of de interessantere arbeidsvoorwaarden naar een bedrijf, maar missen op een gegeven moment toch de verdieping. Met een Casimir-subsidie kan de universiteit dan toch een groep goed opgeleide, gemotiveerde en in hun vak volwassen personen weer, althans ten dele, terugkrijgen om interessant onderzoek te doen.'

Annemieke Diekman is freelancejournalist. Dit artikel is geschreven in samenwerking met Anita de Waard.

Terug naar het overzicht