SURFnet brengt internet naar een nieuw en hoger niveau

Vanuit Nederland ontstaat een nieuw gebruik van internet. Met toepassingen voor muziek, bioscopen en onderzoek.

Een sopraan in Amsterdam zingt met een orkest in Japan. Dat kan dankzij een speciale breedbandverbinding via glasvezel, een zogenaamd lichtpad, ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf SURFnet.

Tijdens het Holland Festival 2007 zag een groot publiek in San Diego live een opera in het Muziekgebouw aan 't IJ. De Amerikanen roemden niet alleen het beeld - 'alsof we erbij zaten' - maar vooral het geluid. Technici kunnen met de nieuwe verbinding zelfs horen uit welke zaal het geluid komt.

Lichtpaden

De telecomwereld beschouwt lichtpaden als de volgende fase op internet. Het begon met een vraag van astronomen en fysici, onder meer van Cern, de deeltjesversneller bij Genève. Zij willen hun waarnemingen van botsende deeltjes direct kunnen laten zien aan onderzoekers elders in de wereld die dan mee kunnen helpen bij het interpreteren van de immense hoeveelheid waarnemingen.

Lichtpaden zijn rechtstreekse verbindingen tussen twee computers over een glasvezelkabel. Het normale internet verdeelt grote bestanden in pakketjes met allemaal hetzelfde adres. Routers zoeken voor elk pakketje de snelste route. Op de bestemming worden alle pakketjes weer in de juiste volgorde aan elkaar gekoppeld. Dat geeft horten en stoten, omdat sommige pakketjes er langer over doen dan andere. Deze manier vreet ook energie en maakt inbreken door hackers mogelijk.

De punt-tot-puntverbinding van lichtpaden is veel betrouwbaarder en vergt minder energie vanwege het ontbreken van op elektriciteit werkende routers.

Cinegrid

Op deze manier ontstaat een hybride netwerk, met lichtpaden voor grote bestanden en gewoon internet voor kleinere datapakketjes. In glasvezelkabels zijn nu al 88 verbindingen mogelijk via evenzovele lichtfrequenties van elk 10 gigabit per seconde. Techniek voor 100 gigabit per seconde per golflengte staat klaar. Via elke verbinding kunnen vele kleinere lichtpaden opgezet worden.

Een commerciële toepassing van lichtpaden heet Cinegrid. Filmmaatschappijen hebben grote interesse. Met lichtpaden tussen een centrale computer en aangesloten bioscopen kunnen zij elke dag een andere film vertonen, zelfs het publiek laten kiezen. Ook een debat met de regisseur is mogelijk. De maatschappijen hoeven geen duizenden kopieën meer over de wereld te distribueren. Aan die niet erg duurzame verspreiding komt dus een einde.

De filmmaatschappijen moeten wel. De tv thuis krijgt langzamerhand bioscoopkwaliteit. Bioscoopfilm werkt nog met 24 beelden per seconde. TV gaat over van 50 naar 100 hertz. Maar film via Cinegrid is vier maal scherper dan HD en tien maal scherper dan analoge tv. Er is geen verschil meer tussen een mens voor en op het scherm. Dit heet 4k-cinema met een resolutie van 4096 bij 2160 pixels. HD-televisie is 2k, namelijk 1920 bij 1080 pixels.

Biobanken

Directeur van SURFnet Kees Neggers: 'In een filmstudio in Praag zag ik hoe een specialist in Toronto de regisseur hielp bij de kleurenafstemming. De Canadees kon meteen laten zien wat het effect was van een andere instelling. Tot nu toe moet de regisseur een band naar de andere kant van de wereld sturen, omdat dit soort specialisten zo zeldzaam is. Als hij ontevreden is met wat hij terugkrijgt, moet dat nog een keer. De kleurenspecialist kan nu meteen adviezen geven voor de komende opnames.' Voor geluid ontstaan dezelfde mogelijkheden.

De toepassingen gaan verder dan muziek en bioscoop. Onlangs hebben de Nederlandse academische ziekenhuizen gekoppelde biobanken opgezet met genetische informatie, gegevens over de behandeling en van de patiënten. Louise Gunning, bestuursvoorzitter van het AMC, is er in geslaagd de onderzoekers te verleiden om hun gegevens beschikbaar te stellen. Privacygevoelig, maar de betrouwbaarheid van de lichtpaden hielp.

Belangrijk is dat onderzoekers nu toegang krijgen tot veel meer data en nieuw onderzoek mogelijk wordt. Onderzoek naar borstkanker is de eerste toepassing van deze gekoppelde biobanken. De specialisten eisen dat foto's binnen anderhalve seconde op hun scherm moeten staan. Dat lukt, ondanks de omvang van 50 megabyte per foto. De lichtpaden maken het ook makkelijker om met onderzoekers elders in de wereld samen te werken.

Campusnetwerk

Meer toepassingen verwacht SURFnet-directeur Neggers uit onverwachte hoek. 'In de eerste fase van ons lichtpadenproject werkten we voor onderzoekers die grote bestanden willden uitwisselen. Tot onze verrassing gingen hogescholen voorop in het gebruik. Door de schaalvergroting in het hoger beroepsonderwijs zit hun onderwijs vaak verdeeld over vele dependances, zoals bij Fontys over heel Brabant. Je kunt een soort campusnetwerk maken, maar dan in een grote regio.'

Nederland loopt al jaren voorop met breedband, maar die positie komt in gevaar. Neggers: 'We hebben in Nederland last van het goede kabelnet. Japan en Korea zijn nu verder met glasvezel. Als samenleving verspillen we nu geld aan verbeteren van kabel en telefoon. Staken we dat geld maar in de aanleg van glasvezelkabel', verzucht Neggers.

De aanleg stuit op een praktische hindernis. Het makkelijkste is als alle huizen in een straat tegelijk een aansluiting krijgen, want dan hoeft de straat maar een keer open. Bovendien mag glasvezel om kwaliteitsredenen niet voor elk huis een knip in de kabel krijgen maar slechts na enkele kilometers.

Zie www.surfnet.nl.

Meer FD Morgen