Kopschuwe consument duwt Nederland met economisch herstel in achterhoede eurozone

Morgen blijkt of Nederland de recessie heeft overwonnen. De bankanalisten hebben er nog niet veel vertrouwen in. De aanwijzingen uit de mainports Schiphol en Rotterdam lopen uiteen.

Enno Osinga, directeur vracht van Schiphol, is enthousiast. 'Normaal gesproken is er in de luchtvracht sprake van een sterk seizoenspatroon. In maart heb je de piek en daarna zwakt het allemaal wat af. Dit jaar zien we vanaf het begin de lijn steeds verder oplopen. Zeker de laatste maanden. Er is sprake van een continue verbetering.'

Waar de luchtvracht in de eerste maanden van 2009 nog met 28% was gedaald, kwam de min over september uit op 14%. Osinga zegt dat luchtvracht een uitstekende indicator is voor de economie.

Luchtvracht

'Ik zit al dertig jaar in dit vak en zie steeds dat de luchtvracht ongeveer een halfjaar op de conjunctuur voorloopt. Wij merken als eerste dat het minder gaat, of dat de conjunctuur weer aantrekt. Ik ben net in China geweest en daar klaagt men steen en been dat maatschappijen zo veel capaciteit hebben teruggenomen dat men de spullen niet eens meer vervoerd krijgt. Ad hoc worden er nu charters ingezet die met heel grote volumes vliegen.'

Osinga beschikt nog niet over de luchtvrachtcijfers van oktober. Maar hij zegt dat er over die maand een stijging waar te nemen is die hij in vele jaren niet heeft meegemaakt.

Herstel

Ook bij de uitgaande vracht is er volgens Osinga sprake van een flink herstel. Naar zijn oordeel duidt dit op meer export van Nederlands product, maar harde cijfers daarover heeft hij niet. 'Er hangt geen labeltje met een vlaggetje aan.'

Afgaande op de indicaties die Osinga heeft vanuit mainport Schiphol, zou enig optimisme over de groei van de Nederlandse economie in het derde kwartaal op zijn plaats zijn. Maar vanuit de andere mainport, de Rotterdamse haven, wordt dat niet bevestigd. En bankanalisten betwijfelen of Nederland de recessie al heeft overwonnen. Morgen komt het CBS met de cijfers over het derde kwartaal. Een groot aantal andere Europese landen doet dat ook en Eurostat geeft de eerste schatting voor de groei in de gehele EU en eurozone.

Verwachtingen Rabobank en ABN Amro

Hoofd macroteam Annelies Hogenbirk van Rabobank en analist Nico Klene van ABN Amro lopen niet over van optimisme. Ze veronderstellen allebei dat de groei van het Nederlandse bruto binnenlands product in het derde kwartaal rond de nul bedraagt. 'Het allerergste is wel achter de rug', zegt Hogenbirk, 'maar we profiteren nog nauwelijks van een opleving van de wereldhandel. Er zijn door de kracht van de recessie nog te veel beperkingen in de economie om voor de komende tijd een uitbundige groei te verwachten.'

Ook Klene zegt dat het ergste voorbij is voor de economie. 'Maar het gaat allemaal niet snel genoeg. Pas in het vierde kwartaal verwacht ik echt groei. Het kan zijn dat de iets gestegen industriële productie in het derde kwartaal net het zetje heeft gegeven voor enige groei van de economie.'

Duitsland

'Duitsland profiteert meer dan wij van de opleving in Azië', zegt Hogenbirk. 'De Duitse machinebouw exporteert alweer naar Azië. Nederland loopt daarbij achter.'

Hogenbirk en Klene wijzen allebei op de spaarzaamheid van Nederlanders. In een jaar waarin de koopkracht flink toeneemt staan de consumptieve bestedingen toch sterk onder druk. De Europese Commissie voorziet voor 2009 voor de eurozone een krimp van de particuliere consumptie met één procent, voor Nederland staat er -2,7% in de boeken.

Klene: 'Het zou toch een domper zijn als er voor het derde kwartaal een klein minnetje uitrolt. Dergelijk nieuws is geen positieve prikkel voor de consument.'

Export

Een traag herstel van de export en die zwakke consumptieve bestedingen verklaren waarom Nederland met het herstel achterloopt op de rest van de eurozone. Hogenbirk en Klene gaan ervan uit dat Nederland in het derde kwartaal het gemiddelde van de eurozone niet zal halen. In het tweede kwartaal was dat ook al niet het geval, met een teruggang met 0,2% voor de eurozone en een krimp van 1,1% in Nederland.

In de haven van Rotterdam is het herstel ook nog niet overtuigend. Gert van der Lee, manager maritieme informatie bij Koninklijke Dirkzwager, de dataleverancier over de haven, zegt: 'Afgelopenzomer zagen we het aantal scheepsbewegingen herstellen. Vergeleken met een jaar eerder viel de neergang duidelijk lager uit dan eerder in het jaar. Maar sinds juli, augustus is er niet veel verandering meer vast te stellen. Het herstel zet niet verder door.' In 2008 kwamen er nog 33.000 schepen in de haven aan. In 2009 worden het er minder dan 30.000, zegt Van der Lee.

Sprong

Er is dus nog een flinke sprong nodig om terug te komen op het oude niveau. Ook de relatief optimistische Osinga van Schiphol heeft hierover nog zijn zorgen. 'Ik worstel nog met de vraag of dit herstel seizoensgebonden is, of structureel. Pas in januari of februari weten we of er vooral een verband was met de komende kerst, of dat het herstel doorzet.'

Het komt erop neer dat Osinga zich afvraagt of het herstel meer is dan een tijdelijke aanvulling van geslonken voorraden. Ook Hogenbirk en Klene stellen zich die vraag. De voorraden zijn eerder in dit jaar agressief afgebouwd. Als het tempo van die afbouw omlaaggaat, geeft de voorraadvorming al een impuls aan de groei van de economie. Daar houden beide analisten voor het derde kwartaal rekening mee. Maar of dat het begin is van een verder herstel, is nog uiterst onzeker.

Productie industrie verder in herstel  11 november 2009
Oeso ziet al weer sterk herstel van de groei  6 november 2009
ECB draait ruim geldbeleid geleidelijk terug 5 november 2009