Speciaalzaak biedt tegenwicht aan oprukkende retailketens

De zelfstandige winkelier zet de trend met de kleine 'superspeciaalzaak' en biedt tegenwicht aan oprukkende retailketens.

Alfredo Potjes was tien jaar marketingdirecteur bij Illy, maar is daarmee gestopt. Hij besloot tot zelfstandig ondernemerschap, omdat hij geen initiatieven meer mocht nemen zonder toestemming van het hoofdkantoor van de koffieketen. 'Vanuit een formule is het moeilijk om je eigen concurrent te worden, bijvoorbeeld door met een webshop met andere Illy-dealers te concurreren', vertelt hij. 'Dat doe ik nu wel, met een andere naam en met lagere prijzen. '

Die vrijheid van ondernemen weegt voor Potjes op tegen de bekende naam, de kennis en het geld van een keten. Hij kan nu - ondanks een contract met Illy - met zijn prijzen onder die van Illy-winkels duiken. In de Haagse Frederiksstraat, een beetje de opkomende PC Hooftstraat van de hofstad, zet hij ook andere merken espressoapparaten in zijn winkel.

Straatbeeld

En hij is niet de enige. Kleine winkels zijn de trend van 2010, constateert Het Hoofdbedrijfschap Detailhandel in een gisteren verschenen trendrapport. In de grote winkelstraten drukken de ketens de kleine zelfstandige nog altijd uit het straatbeeld. Maar terwijl de grote winkelstraten steeds meer op elkaar lijken, is in de zijstraatjes en stedelijke knooppunten het beeld een stuk veelkleuriger. Daar prijken namen als Aggiez, El Kantra of Metzonderjas op de gevels.

Het Hoofdbedrijfschap brengt ruim veertig van die nieuwe, kleinere spelers in beeld. Veel van de nieuwe ondernemers komen niet uit de traditionele detailhandel. Ze pakken de zaken anders en met veel bezieling aan. Ze hebben geen speciaalzaak, maar een superspeciaalzaak: een chocoladeatelier, een hondenboetiek of een Marokkaanse lifestylewinkel. Door hun oorspronkelijkheid blijven ze gemakkelijk overeind.

Onderscheiden

Deze groep opereert ver van het grijze midden dat de klant momenteel ontvlucht. Die probeert juist onderscheidende producten en winkeltjes te ontdekken en deelt die met bekenden. In binnensteden en winkelcentra wordt ruimte gereserveerd voor deze kleine zelfstandigen, omdat ze centra aantrekkelijker maken. Gemeenten zagen de bezoekersaantallen in de binnensteden jarenlang dalen.

Op internet zijn nog veel meer van die nieuwe, kleine spelers te vinden. De lage schapkosten daar maken het voor steeds meer winkeltjes mogelijk een voldoende grote markt te vinden. De op straat gemiste winkelvariëteit is ruimschoots te vinden op internet. 'De handel verplaatst zich naar het internet', merkt Potjes. 'Het winkelbezoek neemt af.'

Zelfde gezicht

Klanten missen dan wel iets in de twee panden in de Utrechtse binnenstad van de optiekzaak Optical Art. De grootste kindercollectie van het land, durft John Linnenbank wel te beweren. De voormeting voor een bril in een biechtstoel en de aanwezige multimedia maken een bezoek tot een belevenis. 'Dat weekt altijd verhalen los. Je ziet hier ook steeds hetzelfde gezicht, niet vandaag Janny en morgen Tamara. Ik concurreer met niemand. Ik ben mijn eigen ik.'

Die eigenheid is ook heilig voor Susanne Rensink van Kidsvintage in Enschede, dat binnenkort Koters & Co heet. Zij vertelt in het rapport dat ze een populaire Italiaanse spijkerbroek niet verkoopt, want die ligt op elke straathoek. 'Misschien ben ik een dief van mijn eigen portemonnee, maar aan de andere kant zijn mijn klanten dat niet. Ik heb van alles ook maar één stuk per maat. Het is dus niet zo dat als meisje A met vriendinnetje B komt dat ze met hetzelfde weg kunnen lopen. Ik merk dat mensen dat heel prettig vinden.'

Filialisering

De filialisering in de binnenstad zet door, maar in een lager tempo dan vaak wordt gedacht. Dat concludeerde de Nederlandse Raad van Winkelcentra afgelopen zomer al met Cushman & Wakefield. In 2004 en 2005 was de toename van het aantal formules het grootst, maar de jaren erna vlakte die groei af. In aantallen zijn er in de binnensteden nog meer zelfstandigen, maar de formules hebben meer meters in gebruik.

Juist de mix van bekende formules en kleine spelers is belangrijk. 'Ik zou zo naast Hans Anders, Specsavers en Pearl gaan zitten', zegt opticien Linnenbank. 'Als je tien bakkers op een rij zet, weet ik één ding zeker: de hele stad komt daar naartoe.'

Potjes beaamt dat. Sterker nog, hij denkt dat zonder de ketens de markt voor het betere kopje koffie veel moeilijker van de grond zou komen. 'Koffie is weer hot, om het maar zo te zeggen. Het is ongekend dat iedereen naast de koffiepot een Senseo zet met koffie die vijf keer zo duur is. Ook de winkels van Nespresso helpen voor het prijsbewustzijn. Zij rekenen al 35 cent per kopje. Het antwoord van Illy is 39 cent per kopje. En de vraag is groter dan het aanbod.'

Prijs

Consumenten gaan niet meer blind voor de laagste prijs. Maar als wapen tegen de grootwinkelbedrijven geven honderden winkeltjes, boetiekjes en speciaalzaken sinds kort wel een gemeenschappelijke kortingskaart uit: de NLstreets Card. 'Niet iedereen was daar meteen kapot van, want het heeft toch iets plats en massaals, zo'n kaart', weet Robbert van Vlijmen van de belangenvereniging.

Linnenbank denkt er jaarlijks vijftig af te zetten. Ze kosten een tientje maar zijn klanten krijgen 'm van hem cadeau. Hij benadrukt dat ketens meestal duurder zijn dan ze zich voordoen. 'Als ketens als Pearl adverteren met prijzen vanaf euro 50 lach ik me dood. Daar komt nog wel een coating bij enzovoort. Je verkoopt toch geen glazen zonder coating? Als je die winkels uit stapt, ben je ook euro 250 kwijt.'

Met de ketens met overal dezelfde eenheidsworst gaat het volgens Linnenbank helemaal niet goed. 'Vorig jaar hebben we een wereldjaar gehad vanwege het belastingvoordeel op de aanschaf van brillen. Ik pluste 189% en Pearl 30%. Bij Pearl zijn ze nu al bezig met de tweede ontslagronde, terwijl ze twee jaar geleden nog mensen bij de speciaalzaken weglokten. Ik heb klanten uit heel Nederland, van Delfzijl tot Maastricht. Weet je, mensen rijden nog om voor een zak snoep.'

Filialisering trager

Meer winkeltjes

Per saldo kwamen er tussen 2001 en 2007 elk jaar duizenden bedrijven bij. Aan verversing is er geen gebrek. Verdringing door oprukkende ketens vindt vooral plaats bij speciaalzaken in levensmiddelen. Er komt een andere type speciaalzaak voor terug: de superspeciaalzaak met een bezielde ondernemer in een nieuw soort winkel. Dat is geen product van marketeer of een trend, maar staat er los van. De filialisering zet intussen wel door, maar in een lager tempo dan vaak wordt gedacht.