Arbeidsmarkt-debat

Ontstaat grote krapte op de arbeidsmarkt?

Bij massaontslagen worden nu op grote schaal 55-plussers met een aanvulling op het opgebouwde vroegpensioen naar huis gestuurd. Bovendien is die leeftijdsgroep vrijgesteld van doorwerken tot 67 jaar. En steeds meer mensen die mantelzorg verlenen, gaan korter werken. In dat scenario ontstaan bij economisch herstel grote problemen op de arbeidsmarkt. Klopt dat en, zo ja, wat te doen?

--Carry Goedhart, directeur expertisecentrum LEEFtijd; Joop Schippers, hoogleraar arbeids- en emancipatie economie, Utrecht
Meer diversiteit in oplossingen nodig

De te verwachten problemen op de arbeidsmarkt de komende decennia zijn legio. De uitstroom van ouderen zorgt de komende jaren voor een aanzienlijke vervangingsvraag (wellicht 300.000 personen in 2020) en met een weer aantrekkende economie moet rekening gehouden worden met een toenemende uitbreidingsvraag van nog eens enkele honderdduizenden arbeidskrachten. En dat terwijl het arbeidsaanbod tot 2020 met niet meer dan 200.000 mensen toeneemt. Dat aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt een groot risico inhoudt voor economisch herstel zijn wij met Conneman (FD 6-1-’10) eens. De door hem genoemde uitstroom van 55-plussers zoals die nu weer gestimuleerd wordt en de verminderde beschikbaarheid van oudere werknemers i.v.m. mantelzorg zijn slechts twee dimensies van een veel complexer vraagstuk. In de toenemende vraag naar arbeid kan voorzien worden door gebruik te maken van de arbeidsreserves die nog bestaat onder vrouwen (niet of in kleine deeltijdbanen werkend) en oudere werknemers. De huidige beleidsvoornemens van de overheid en sociale partners schieten op een aantal essentiële punten te kort. Nog onvoldoende wordt rekening gehouden met de diversiteit aan oudere werknemers. We weten inmiddels dat er grote verschillen in (gezonde) levensverwachting bestaan tussen lager en hoger opgeleiden. Ook weten we dat de verblijfsduur in een bepaalde functie meer zegt over de belastbaarheid dan de leeftijd van de medewerker sec. In de discussie over het verhogen van de AOW-leeftijd zijn deze knelpunten al naar voren gekomen. Sterker nog, het is zeer twijfelachtig of beleidsmakers in staat zullen zijn tot een sluitende en hanteerbare definitie van “zware beroepen” te komen. Een meer rechtvaardige toekenning van AOW-rechten is gebaseerd op arbeidsverleden. Stel een minimum aantal gewerkte jaren (bijvoorbeeld 40) en een minimum uittredeleeftijd vast. Omdat de AOW daarmee ingericht wordt als een verzekering waar individueel voor wordt opgebouwd zal de arbeidsparticipatie onder oudere werknemers én vrouwen fors toenemen. Om zo ver te kunnen komen is natuurlijk personeelsbeleid nodig dat rekening houdt met duurzame inzetbaarheid van werknemers. Dus investeren en ontwikkelen, niet alleen in functiegerichte scholing maar juist ook in mensen wendbaar en weerbaar houden op de arbeidsmarkt. Inzetten op diverse loopbanen in plaats van langdurige belasting in een slijtend beroep. En natuurlijk goede combinaties van arbeid en zorg mogelijk maken, of het nu gaat om mantelzorg door oudere werknemers of zorg voor jonge kinderen in de spitsuurfase.

--Mr. Peter Broedelet, Rotterdam, manager in het bedrijfsleven
Grote krapte

Ja, er ontstaat over 2 jaar grote krapte op de arbeidsmarkt. Redenen waarom:
1. de uitstroom als gevolg van de vergrijzing. Juist omdat de arbeidsparticipatie van ouderen de afgelopen 10 jaar sterk is toegenomen, verlaten nu extra veel ouderen het arbeidsproces;
2. de ontgroening. Van de geboortejaren ’46 – ’71 leven er in Nederland gemiddeld zo’n 230.000 mensen per jaar. Van de jaren ’76 tot heden zijn dat er maximaal 200.000 per jaar en dat aantal loopt ieder jaar terug;
3. het afschaffen van de VUT en prepensioen is goed, maar vooralsnog maken extra veel oudere werknemers gebruik van de bestaande overgangsmaatregelen om toch nog met VUT/prepensioen te gaan;
4. Nederland is na Ierland het minst vergrijsde land van Europa. Midden- en Oosteuropa nemen in aantallen inwoners al af. Arbeidsmigranten vanuit andere Europese landen (onder wie Polen) zullen minder snel naar Nederland komen. Ze zijn in eigen land nodig;
5. medewerkers zijn de afgelopen 2 jaar uit angst blijven zitten waar ze zaten. Als de economie weer aantrekt, zullen velen op zoek gaan naar nieuwe uitdagingen (jobhopping komt terug). Dat betekent verlies aan kennis en ervaring voor de werkgevers en dus extra druk op de arbeidsmarkt.
Wat valt er aan te doen?
1. afschaffen Vut/Prepensioen, verhogen AOW-leeftijd en fiscaal voordeel bieden aan doorwerkers zijn op termijn goede maatregelen;
2. parttimers verleiden om meer uren te maken. Ondermeer door een betere kinderopvang te bieden, die vanuit de werkgevers zelf georganiseerd moet gaan worden;
3. de aanbevelingen van de Taskforce Ouderen uit 2003 toch maar weer eens doorlezen en toepassen. Dan blijven werknemers langer en beter doorwerken;
4. door het inzetten van IT, thuiswerken, flexwerken etc. meer uren van werknemers effectief maken.
Het goede nieuws: onze kinderen hoeven zich de komende jaren over het vinden van een baan geen zorgen te maken.

--Nienke Platenburg, Den Haag, directeur Yoxa
Aanzienlijke krapte

Nederland staat aan de vooravond van een aanzienlijke krapte op de arbeidsmarkt. De economische crisis is op zijn retour en 2010 gaat de boeken in als het jaar van startend economisch herstel na de zware crisis van 2008/2009. De krapte op de arbeidsmarkt die ontstaat wordt veroorzaakt door een aantal factoren. In 2009 is afscheid genomen van veel vaste krachten waaronder een groot aantal 55-plussers. Het aantal ouderen in het arbeidsproces zal in 2010 versneld verder afnemen omdat de eerste groep van de generatie babyboomers met pensioen gaat. Daarentegen zien we dat de instroom van jonge mensen in het arbeidsproces al jaren laag is omdat er simpelweg minder kinderen zijn geboren na de babyboom generatie. Een duidelijk tekort aan medewerkers is het gevolg. Het tekort wordt nog verder versterkt door een grote toename van het aantal Zelfstandigen Zonder Personeel (ZZP-ers), een trend die zich de komende jaren zal voortzetten. De startende ZZP-er komt vaak uit loondienst en wil zijn werkzaamheden voortzetten voor eigen risico en rekening.
Hoe kunnen we de krapte op de arbeidsmarkt nu tegengaan?
Uiteraard wordt een deel van de krapte opgelost door de ZZP-ers die tijdelijk op de vaste vacatures kunnen worden ingezet. Daarnaast kan een oplossing zijn dat de 55-plussers die uitgestroomd zijn en de babyboomers die gaan uitstromen een aantal dagen per week toch weer aan het arbeidsproces deelnemen (hetzij in parttime verband hetzij als ZZP-er). Het bedrijfsleven en de overheid zouden het flexibel werken verder kunnen stimuleren en faciliteren zodat mensen die nu geheel of gedeeltelijk buiten het arbeidsproces vallen (door bijvoorbeeld zorgtaken) weer kunnen deelnemen. Als er na deze acties nog steeds sprake is van een tekort dan lijkt het raadzaam om daar waar mogelijk mensen tijdelijk uit het buitenland naar Nederland te halen om de werkzaamheden uit te voeren.

--Hans Hoek, kaderlid FNV Bondgenoten, Castricum
Helemaal geen krapte

Er is geen krapte en er hoeft helemaal geen krapte te ontstaan als het nu al aanwezige arbeidspotentieel in de samenleving maar effectief gebruikt wordt. Vanaf begin jaren 90 is al duidelijk dat veel bedrijven ( en dan vooral de grote bedrijven) geen kans zien de meeste van hun oudere medewerkers in dienst te houden tot aan hun pensioenleeftijd. Ze zijn te duur, te oud, niet meer gemotiveerd en ook vaak niet of nauwelijks bijgeschoold en belemmeren tevens de doorstroming voor jongeren. In de jaren 90 hadden we daarvoor de WAO om overtollige ouderen daar in te dumpen, daarna werd VUT hiervoor ontwikkelt en in de jaren 2000 hadden we nog het vroegpensioen of sociale plannen om de werkgevers hierin te faciliteren. En als vakbonden hebben we hierin onze volle medewerking aan verleend. Maar dat moet nu stoppen. We zullen de werkgevers nu gaan helpen hun werknemers in dienst te houden tot aan de AOW. De regels zijn nu veranderd maar de ouderenproblematiek niet. Ook ik ben op 56 jarige leeftijd gedumpt, gelukkig wel met een prima sociaal plan. Ik heb nu besloten voor mezelf te gaan beginnen, maar dit zou ook anders kunnen. Zorg ervoor dat ouderen boven de 55 jaar kunnen beginnen om hun taken over te dragen aan jongeren en de tijd die vrijkomt te gebruiken voor vrijwilligerswerk in sectoren waar een groot tekort gaat ontstaan zoals in zorg en onderwijs. Ze blijven dan gewoon in loondienst van hun werkgever maar het inkomen bestaat uit diverse componenten zoals eigen werkgever, vrijwilligersinstelling en overheid. Als alle partijen bereid zijn hier serieus aanvulling aan te geven, dan lossen we het op. Maar als de overheid van mening is dat ze het zelf wel kunnen oplossen door maatregelen zoals nu de AOW, dan voorzie ik een groot probleem in de toekomst. Hopelijk zijn er dan pilletjes om het zelf te bepalen want ik laat me niet door een robot wassen.

--Jacob Schut, IWS Executive Search, Amsterdam
Krappere arbeidsmarkt

Ja. Circa 20% van de beroepsbevolking verlaat momenteel de arbeidsmarkt in verband met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Daarnaast zet de flexibilisering van de arbeidsmarkt verder door. Het aantal personen dat dus in aanmerking komt voor een vast dienstverband zal nauwelijks toenemen, misschien zelfs dalen. Zeker voor specialistische rollen voor hoogopgeleiden binnen de financiële sector verwacht ik de komende periode een krappere arbeidsmarkt. Vergeet ook niet dat sinds het begin van deze eeuw het aantal banen in deze branche in de regio Amsterdam met ruim 30% is afgenomen door fusies, overnames, reorganisaties, outsourcing en de kredietcrisis. Veel werkgevers in de financiële sector geven in ieder geval al weer gehoor aan de vervangingsvraag en zien voor het komende jaar een lichte groei in hun activiteiten en zijn daardoor weer bereid voorzichtig te investeren. Daarnaast zullen er ook vacatures ontstaan door het geïntensiveerde toezicht, dus ook dat betekent een krapte in de markt van hoogopgeleide specialisten zoals risk managers, actuarissen, auditors en compliance officers. De vraag is overigens in hoeverre deze specialisten 'in beweging' komen om elders een functie te aanvaarden of dat er de komende jaren vaker een beroep zal worden gedaan op het internationale aanbod van de actief werkzoekende hoogopgeleide financieel specialisten.

--Age van Heemstra, Amsterdam
Neem opa serieus

Deze groep wil best werken maar ik denk dat ze niet serieus genomen worden door werkgevers en de vlotte jeugdige. Opa is niet meer van deze tijd. Maar opa heeft een heleboel ervaring. Kan daardoor processen sneller doorzien. Weet de waan van de dag te onderscheiden van het wezenlijke. Opa wil best leren en nieuwe technieken ontdekken maar zeg hem even waar hij dat kan doen. Neem opa serieus, luister naar hem en hij doet alles, w.o. richting geven en studeren. En hij hoeft geen mega-salaris, dat is alleen de wet of vakbond die dat zo bedongen hebben. Hij wil alleen een gerespecteerde plaats in de maatschappij. Die mantelzorg is alleen een doekje voor het bloeden, om nog enigszins nuttig te zijn in deze maatschappij. Want fysiek uitgeteld zijn ze niet.
Wat de auteur Peter Conneman betreft: hij komt nogal gefrustreerd over met de opmerking "de babyboomers hebben tot nu toe alleen maar geprofiteerd van een voortdurende welvaartsgoei en weinig tegenslag gekend". Elke generatie heeft zijn eigen uitdagingen en beloningen. Vraag is hoe ga je er collectief mee om. Mijn generatie (ik ben 54 jaar en mag dus doorwerken tot mijn 67ste) kennelijk goed en dat is veelal al doorgegeven aan de volgende generatie in de vorm van goede scholing, totaal nieuwe technieken die de voedingsbodem zijn voor toekomstige ontwikkelingen, experimenten met levensvraagstukken die nu tot een goed inzicht leiden, materiële welvaart ook voor de kinderen. En nog zo een: De baby boomers mag je dwingen? Ik denk dat ieder individu zijn eigen keuzes mag maken. Hij zal dat ongetwijfeld op voor hem goede gronden doen. Voor mij was dat dat ik mijn toekomst in Nederland gedwarsboomd zag (boom or bust sector) en dat ik in het buitenland meer zou kunnen betekenen - kwestie van zelfrespect behouden. Daar zag ik vrijheid om te ondernemen en ruimte. Van mijn spaargeld kan ik in Nederland niet leven tenzij ik risico wil nemen. Dat wil ik wel maar dan waar de beloning in overeenstemming is. En dat is zeker niet in Nederland. De overheid hier heeft zelf in de hand dat ook het kleinkapitaal het land uitvlucht. We willen best werken maar we kiezen wel zelf uit waar, en respect van je omgeving is een van de voorwaarden. Alleen maar mogen betalen, daarvoor hebben we nog te veel vechtlust. Wel wil ik toegeven dat het leven aanzienlijk verslechterd is sinds begin 1800 of zo. Toen kon je nog gratis leven d.w.z. onderdak was gratis (een hutje bouwen ergens mocht nog, het was niet veel, OK) en eten kon je nog in de bossen en op het land vinden. Tegenwoordig kost het leven zegge Euro 1500 minimaal per maand. We spreken dus over collectieve verarming. Nederland is een arm land geworden! En of iedereen zich daarin kan vinden .............? De auteur kennelijk niet. Maar dat heeft niets met de situatie van nu te maken, de korte termijn. 'Have fun.'

--Aad Gouw, Pauline Ensing, AGFadviesburo, Heerjansdam
Snel tempo

De arbeidsmarkt zal, na het economisch herstel, er niet zo uitzien als voor de kredietcrisis. De activiteiten in alle bedrijven veranderen nu in een snel tempo door onder andere:
- automatisering;
- hogere prestatie/inzet per werknemer;
- verhogen aandeel van uitzendkrachten;
- een beperkte constante jaarlijkse groei;
- toename van de concurrentie.
Al voornoemde factoren geven de ondernemers de gelegenheid om het aantal werknemers, na het economisch herstel, te beperken.

--J van der Schaaf, Bussum
Snel uitgekeken op de geraniums

'Tijdbom op de arbeidsmarkt bedreigt economisch herstel' is de kop en de conclusie van Peter Conneman in zijn artikel in het FD van 6 januari. Met name door kaalslag onder 55-plussers,die recentelijk als gevolg van de crisis vrijwillig of verplicht zijn vertrokken, zou er bij een aantrekkende economie crisis op de arbeidsmarkt ontstaan omdat deze afgedankte groep niet meer beschikbaar zou zijn, zo luidt de redenering. De indruk zou ontstaan dat kaalslag onder 55-plussers een fenomeen is dat gedurende de crisis is ontstaan. Volgens mij is er al jaren sprake van een sterk afnemende arbeidsparticipatie van 55-plussers. Aan het begin van de crisis zat driekwart van de 60-plussers al thuis. Exacte cijfers zijn inderdaad niet bekend, maar het volume 55-plussers dat het afgelopen jaar is vertrokken is volgens mij beperkt in verhouding tot het volume dat gewoon al thuis zat ver voordat de crisis over ons heen kwam. Het effect van dalende arbeidsparticipatie van 55-plussers was dus voor de crisis al in de arbeidsmarkt “verwerkt”, zodat je er volgens mij niet veel extra negatieve effecten (in de zin van een toenemende krapte) van hoeft te verwachten. Bovendien heeft onderzoek - ook van voor de crisis - al uitgewezen dat de lol van het thuiszitten voor velen maar van beperkte duur is: veel 55-plussers zijn na een poosje wel uitgekeken op de geraniums, vestigen zich als zzp-er en bieden zich via een bureau of hun eigen netwerk aan voor een klus. Ik denk dus dat het voorlopig wel meevalt met die tijdbom op de arbeidsmarkt.

--Paul H M Doorenbosch, Naarden
Werken is leuk

Niet alleen door massaontslagen, maar velen hebben het afgelopen jaar middels een individuele vertrekregeling hun dienstverband beëindigd op de leeftijd 55 of 60+. In het algemeen komt deze groep financieel niets tekort. Met de getroffen regelingen is de periode naar de pensioentijd vaak goed te overbruggen. Het bedrijfsleven heeft al dan niet onder de druk van de crises, de gemiddelde leeftijd van het personeel kunnen verlagen en kunnen reorganiseren. In sommige gevallen wordt hiermee ook de weg vrijgemaakt naar flexibele dienstverbanden en voor het aantrekken van jonge mensen. Dat is goed. De jonge generatie moet doorstromen. Echter, de huidige generatie van 55, 60+ zit vol met energie en zit niet te wachten om deel uit te maken van de grijze golf. Die willen gewoon aan het werk en dat doen ze dus ook. Ze zijn niet verloren voor de arbeidsmarkt. Integendeel. Ze worden ZZP-er en verrichten diensten. Veel jonge mensen, bedrijven, stichtingen en verenigingen worden met veel enthousiasme ondersteund. Soms op vrijwillige basis en soms tegen betaling. Voor deze categorie is het genereren van inkomen niet meer het allerbelangrijkste. De 60+ ZZP-er kan uiterst concurrerend werken en wil graag werken. Ze zijn gewend aan lange werkweken en hebben er geen probleem mee. Met andere woorden: bij economisch herstel is het arbeidspotentieel nog steeds aanwezig en er hoeft geen groot probleem op de arbeidsmarkt te ontstaan. Het arbeidspotentieel is door ontslagen en vertrekregelingen niet weggevaagd maar herrijst als een phoenix via het mechanisme van eigen ondernemerschap. Weinig 60+ers denken nog in termen van VUT of vroegpensioen. Werken is leuk en hoort bij deze maatschappij met een goede balans tussen inspanning en ontspanning. Een gezond lijf is daarbij natuurlijk belangrijk, maar menige krasse knar heeft zijn/haar lichaam goed getraind gehouden op de fiets of op de trimbaan. Dames en heren ondernemers en managers: neem die seniore ZZP-er als je een vacature hebt. Hoog gemotiveerd, concurrerend, flexibel, beschikbaar en zonder zorgen om ophaaltijden bij de crèches en zwangerschapverloven. De 60+ categorie heeft ‘unique selling points’. Grote problemen op de arbeidsmarkt bij economisch herstel? Kom nou toch. Niet dus, maar denk ‘out of the box’. Denk 60+.

--Martijn Kamermans, bestuursvoorzitter van ConQuaestor
Schaarste is goed

Natuurlijk komt er weer schaarste op de arbeidsmarkt en dat is juist goed. Bedrijven die echt iets te bieden hebben krijgen de goede mensen en bedrijven die onaantrekkelijk zijn voor werknemers krijgen het moeilijker om goede krachten vinden. Dat heet ‘war for talent’. Het winnen van deze war gaat echt niet alleen over geld, maar vooral om focus. Je kunt je bijvoorbeeld richten op werknemers die veel vrijheid willen of op degenen die werk willen doen waarbij ze hun idealen kunnen verwezenlijken. Denk aan de zorg, waar vrijheid en idealen belangrijk zijn. De zorginstelling die de zaak heeft georganiseerd als een 19e eeuwse fabriek met veel regels en weinig vrijheid gaat de war for talent dus verliezen.
Ons bedrijf richt zich op hoog opgeleide ondernemende financiële professionals. Wij weten wat deze mensen belangrijk vinden: uitdagend werk, loopbaanperspectieven, persoonlijke ontwikkeling, arbeidsvoorwaarden, vrijheid, fun en trots. Het is aan ons om het zodanig te organiseren dat al deze punten goed uit de verf komen. Als dat niet zo is, lopen de goede mensen weg. Moderne personeelsleden doen niet aan ‘uitgesteld geluk’. Ik denk dat het goed is, die concurrentie op de arbeidsmarkt. Hierdoor worden organisaties die het goed regelen voor hun mensen beloond en de rommelaars krijgen het moeilijk. Dat geldt voor alle sectoren en alle bedrijven, ook voor de gezondheidszorg en ook voor de financiële adviesbureaus.
De krapte op de arbeidsmarkt is er ook doordat steeds minder mensen in loondienst willen werken en steeds meer mensen als zzp-er aan de slag gaan. Steeds meer professionals hebben liever meer autonomie, meer vrijheid en een hoger inkomen op het moment dat er werk is. En ze nemen de risico’s op de koop toe. Bedrijven kunnen hiervan profiteren door beide sporen aan te bieden. Heel Nederland is aan het experimenteren met de wijze waarop zzp-ers het beste kunnen worden ingezet. Dat zal de komende jaren steeds beter gaan en het aantal zzp-ers zal blijven stijgen, met een toenemende arbeidskrapte voor de functies in loondienst.

--Jolanda Salari, Rotterdam
Warm pleidooi voor talentontwikkeling

Er hoeft helemaal geen krapte te zijn op de arbeidsmarkt, als het potentieel beter benut wordt, of als werkgevers meer aan leeftijdsfasebewust loopbaanbeleid doen. En dus een warm pleidooi voor talentontwikkeling. En nu eens niet specifiek voor de “young and angry”, maar ook voor de 55+-ers. Niet afschrijven maar triggeren op hun specifieke toegevoegde waarde. Met het uitstromen van de eerste babyboomers vanaf eind 2010 zal de arbeidsmarkt versneld in een ander scenario terechtkomen. Ambacht verdwijnt en er ontstaat een kennislek waar niet of in onvoldoende mate adequate opvolging voor is klaargestoomd. De 55+-ers zijn de vergeten groep van het laatste decennium. In ons huidig economisch klimaat is niet sec de jeugd de toekomst, maar zullen we de komende jaren juist ook deze groep werknemers nog hard nodig hebben om Nederland na de recessie weer beter en sterker op de kaart te zetten. Specifieke talentontwikkelingsprogramma’s dus, afgestemd op de leeftijdsfase van de individuele werknemer. Waarbij de twintigers de kans krijgen de wereld te ontdekken, de dertigers door alle dilemma´s geleid worden, de veertigers de verworven balans weten te verzilveren en de vijftigers rust, kennis en stabiliteit brengen in de organisatie. En zodra die programma’s zijn gestart: stoppen met zeuren over de verschillen, maar de vruchten plukken van de diversiteit. De ideale werknemer bestaat namelijk niet, maar is de optelsom van junior, medior en senior, dynamiek en beschouwing en komt bij elkaar in passie voor het vak: het beste halen uit jezelf, functioneren vanuit je persoonlijke kracht. En daarmee doen we een appèl op de 55+-ers. Door niet vervroegd achter de geraniums te kruipen, maar met open vizier naar de toekomst te kijken om zo nog een flink aantal jaren met plezier een waardevolle bijdrage te kunnen leveren. En we doen een appèl op de werkgevers: goed werkgeverschap betekent investeren in menselijk kapitaal. Alert zijn op de ontwikkeling van je medewerkers. En met leeftijdsfasebewust loopbaanbeleid bouw je niet alleen aan een solide onderneming, maar ook aan een solide imago als goed werkgever.

--Hans van der Steen, directeur Arbeidsvoorwaardenbeleid, werkgeversvereniging AWVN
Een fittere arbeidsmarkt

Wanneer ik over tien jaar terugblik op deze periode, dan hoop ik te zien dat werkgevers in 2010 massaal hebben geïnvesteerd in duurzame inzetbaarheid van de huidige en nieuwbakken werknemers. Wat mij betreft moeten werkgevers nú de lange termijn onder de loep nemen. Krapte is onvermijdelijk: de potentiële beroepsbevolking krimpt de komende 25 jaar met gemiddeld zo’n 45.000 per jaar . En een economische groei van 2%, waar we toch met ons allen naar streven, betekent volgens UWV dat in 2014 het aantal banen en vacatures al terug is op het recordniveau van 2008.
Dat betekent echter niet dat ik me nu al zorgen maak. We kunnen dit toekomstige probleem namelijk nu te lijf gaan. We kunnen de groep die Nederland draaiende houdt beter en efficiënter inzetten, door produktiviteit en participatie op te voeren. We kunnen de arbeidsmarkt fitter maken.
Op die arbeidsmarkt kan een groot deel van de achteruitgang in aanbod worden opgevangen door een stijgende participatiegraad van vrouwen, ouderen (verhoging AOW-leeftijd) en andere groepen potentiële werknemers, zoals gehandicapten en (allochtone) werklozen. Maar om dat te bereiken moeten we nu wel bereid zijn de deur voor deze groepen open te zetten, en actief streven naar diversiteit.
Ook het huidige personeel kunnen we  fitter, flexibeler, en duurzamer inzetten. Werk gever en werknemer dragen in mijn visie samen verantwoordelijkheid voor de inzetbaarheid van de werknemer. De laatste kan zich onder meer verdiepen in zijn toegevoegde waarde op de arbeidsmarkt, nu en over tien jaar.
Werkgevers die nu geen actie ondernemen lopen straks achter de feiten aan. Op het Arbeidsvoorwaardencongres van AWVN, dat morgen gehouden wordt, zal ik onze leden dan ook oproepen om in 2010 tenminste alvast de bedrijfsbehoeften te analyseren. Breng alvast de benodigde en aanwezige competenties in overeenstemming, en onderzoek wat er nodig is om mensen met werkplezier tot hun 67 productief te houden. Bij dit alles is het van groot belang dat wij samen met de werknemers werken aan het bedrijfsklimaat en aan vertrouwen.

--Joep Bröcker, Den Haag 
Droom en Fictie 

Schaarste op de arbeidsmarkt in Nederland is een fictie en droom tegelijk. Als de economie al zou herstellen in een tempo dat we niet met productiviteitsverbeteringen en werklozen weten op te vangen, dan is de afbreuk en onzekerheid van en over ons sociale stelsel wel groot genoeg om vroeggepensioneerden te motiveren tot het (deels) hervatten van werk. En anders wordt de vermeende schaarste in deze open economie wel  opgelost met het offshoren van werk, innovaties en import.  Schaarste op de arbeidsmarkt zullen we nooit meer meemaken. Dat is voor sommigen de bittere werkelijkheid en voor anderen een grote zekerheid. Dat is de nieuwe realiteit.  Ik hoop dat men inziet dat we ons daar op moeten instellen.

--Michiel van Hasselt, Utrecht
Afvloeiing van meer ouderen is goed

Afvloeiing van meer ouderen is goed voor de toekomstige arbeidsmarkt. 
Ons zicht hierop is vertroebeld doordat we  eenzijdig naar de krimpende aanbodkant van de arbeidsmarkt kijken. Niet naar de krimpende vraagkant.
Dankzij beschikbare demografische gegevens (vergrijzing en ontgroening) is de toekomstige  aanbodskant makkelijk zichtbaar.
Toekomstige hoeveelheid vraag is lastiger te achterhalen. Hier behelpen beleidsmakers zich met een aanname: de toekomstige hoeveelheid arbeidsvraag blijft gelijk of past zich aan, op termijn, aan het aanbod.
Deze aanname klopt niet. Het is andersom, de arbeidsmarkt is vraaggedreven.
Beleidsmakers zien deze ‘inconvenient truth’ onvoldoende onder ogen en volharden in de illusie van de komende krapte.
Wie echter naar aantallen kijkt ziet dat de arbeidsmarkt nooit krap is. Segmenten kunnen soms krap zijn, maar over het geheel genomen overtreft het aantal werkzoekenden altijd het aantal openstaande vacatures. Dit geldt temeer wanneer ook de verborgen werkloosheid verdisconteerd wordt. Zie mijn artikel  “Beleidselite miskent arbeidsmarkt” (Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken, 2009).
Niet krapte maar ruimte is het probleem. Dit wordt in de toekomst nog erger. Door de crisis krimpt de vraag terwijl het beleid ter verhoging van de arbeidsparticipatie het aanbod doet toenemen. Toekomstig extra arbeidsaanbod van bijvoorbeeld de 65- en 66-jarigen leidt echter niet tot extra vraag. Het CPB kan zulks wel in aannames vervatten, maar de arbeidsmarkt gaat zijn eigen weg.
(Alleen politici volgen de CPB-weg. Zo mijden zij de moeilijke weg om te bezuinigen en/of een groter deel van het arbeidsinkomen van de werkenden te belasten ten bate van alle Nederlanders. Ze laten zich niet leiden door ‘solidariteit’, ‘naastenliefde’ en ‘vrijheid-voor-iedereen’.  Beleid is iets anders dan het verhaal voor de achterban.)
Zo kan het gebeuren dat de toekomstige arbeidsmarkt voor nieuwkomers geen fatsoenlijke (loop)banen beschikbaar heeft. 
Tenzij veel ouderen afvloeien, doorstroming binnen het (krimpende) arbeidsbestel toeneemt, waardoor uiteindelijk ook jongeren nog fatsoenlijke banen kunnen vinden.   

--T. Muns, Den Haag
Robots

Tekort mensen in de gezondheidszorg, specifiek: bejaarden/dementen verzorging. (tekort bestaat nu al) Weinigen volgen opleiding tot dit beroep; is  zwaar beroep, dus niet geschikt voor ontslagen 55-plussers. Oplossing  (lang geleden op Discovery): robots. In Japan wordt  al gewerkt met huisrobotjes, maar ook met op de mens lijkende grotere exemplaren. Voorbeeld kleine huisrobots: elastische steunkousen aan/uittrekken.
Op dit moment (ik ken de cijfers niet) gaan er mensen 2x per dag op stap om vooral ouderen hun steunkousen aan/uit te trekken. Hoe groot is dit leger, afdeling "kousen" en hoeveel tijd neemt dit? Ouderen moeten thuis blijven wonen (goedkoper). Steunkousen zijn heel belangrijk. Er bestaan hulpapparaten: onhandig en duur.
Er was een proef (in Nederland of Engeland): mensen in verzorgingshuizen werden door robots naar de wc gebracht (gedragen). Bijna iedereen prefereerde de robotbehandeling boven het de hele dag in je eigen vuil liggen (hetgeen helaas nu al schijnt voor te komen). Verder idee over kantoorwerk e.d.: 55-plussers voorbereiden op thuis werken op de computer of waar dan ook. Nederland in de sneeuw: mensen werken thuis.
Voordeel: vrouwen/mannen kunnen op kinderen letten enz. (tekort aan goed opgeleide crèchehelpers); eigen tijd indelen.
Hoeveel auto’s/mensen in de file!! Enorme tijd (geld) verspilling in deze eeuw!
Werkgevers wantrouwen hun werknemers. Werknemers willen sociaal contact. Skype of weet ik veel, 1 of 2 x i/d week elkaar ontmoeten (kan in/ buiten kantoortijd en plaats o.i.d.).
Veel meer automaten overal. Van Hema tot Praxis. Zelf scannen.
Jongeren dwingend de technische kant wijzen.
Hoog salaris voor monteurs met al dat technische spul. (installatie, storingen), ook voor loodgieters, electriciëns.
Hoog salaris voor verpleegkundigen e.d.
Prefab in bouw, ook robots.