Curatoren: banken niet schuldig aan faillissementsgolf in het mkb

Een recordaantal bedrijven gaat kopje onder, maar het bankwezen treft weinig tot geen blaam. Dat is de heersende opvatting onder curatoren. Zij zien banken bij faillissementen hard optreden, maar vinden dit niet per se een slechte zaak.

'Misschien dat banken een bedrijf sneller opgeven, maar dat wil nog niet zeggen dat ze dit ten onrechte doen', zegt curator John Velenturf. Vorig jaar sneuvelden 10.289 bedrijven, het hoogste niveau in het afgelopen decennium. 'Mijn gevoel zegt me dat de banken er gewoon meer bovenop zitten. Dat is misschien wel goed, want in de goede tijden hebben ze wat te gemakkelijk kredieten verstrekt', aldus de jurist van Rassers Advocaten en Notarissen uit Breda.

Velenturf handelde onder meer het bankroet af van Cart-o-Box uit Dongen, dat begin 2009 omviel. Dit bedrijf haalde destijds de pers omdat directeur-eigenaar Cees Hoogendoorn zijn huisbankier zwartgemaakt had: die zou hem onterecht hebben laten vallen. Hoogendoorn was daarmee een van de eerste ondernemers die de beschuldigende vinger uitstak naar het bankwezen.

Recessie veroorzaakt

Hij was niet de laatste. Vorige week concludeerde een ondernemer op de website van het blad Automotive nog: 'De banken en de financiële instellingen hebben de recessie veroorzaakt.'

Maar onder de vijf curatoren die voor dit stuk zijn benaderd, was er maar één die de klachten van ondernemers volledig onderschreef. Dat is Marc Udink, advocaat uit Den Haag en secretaris-generaal van de Europese vereniging voor faillissementsrechtspecialisten Insol-Europe. 'De banken gebruiken de crisis om hun eigen problemen op te lossen', aldus Udink. Het gevolg is dat in de kern gezonde ondernemingen ten onrechte sneuvelen, stelt de Haagse faillissementsspecialist. Udink wijst op kastelers in het Westland. 'Degenen die daar groente telen, hebben allerminst met vraaguitval te kampen, maar krediet krijgen ze niet.'

Udink kan zich geheel vinden in de uitkomsten van een onderzoek onder Duitse collega's. Meer dan de helft van de 107 gepolste curatoren noemt strengere regels bij kredietverstrekking als oorzaak voor faillissementen.

Onjuiste afweging

De meeste Nederlandse curatoren zien dit anders. 'Dat gaat me te ver', zegt bijvoorbeeld Rocco Mulder, voorzitter van de Vereniging Insolventierecht. Op persoonlijke titel zegt hij: 'Ik ben het ook niet tegengekomen dat banken een bedrijf vanwege een onjuiste afweging hebben laten vallen.'

Andere curatoren zien wel dat banken tijdens de huidige crisis forser ingrijpen dan bij voorgaande recessies. 'Toen de internetzeepbel inklapte, was er bijvoorbeeld een grotere bereidheid om een doorstart te financieren', meent curator Sander Drijber uit Apeldoorn. 'Maar dat is ook wel te verklaren. Toen was er geen bancaire crisis, nu wel en dat maakt het allemaal moeilijker. Daardoor vallen er nu meer slachtoffers.'

Maar die conclusie kan geen rechtvaardiging zijn om het hele bankwezen in de beklaagdenbank te zetten. Drijber: 'Als curator merk ik dat bedrijven primair in de problemen komen door het wegvallen van de omzet.' Hij heeft veel ervaring met slechtlopende bouwbedrijven. 'Daar kampt men met een enorme vraaguitval. Binnen de bouw moeten nu veel bedrijven als het ware in de slaapstand. Maar ze hebben zelf onvoldoende vlees op de botten om zich dat te veroorloven. Moet een bank dit dan wel financieren?'

Niet anders gewend

Een ondernemer zal deze vraag waarschijnlijk bevestigend beantwoorden. Niet alleen omdat hem dit beter uitkomt, maar ook omdat hij niet anders gewend is. In de afgelopen jaren stonden banken bij willekeurig welk bedrijf in de rij om een krediet te verstrekken. Daarbij kregen ook ondernemers geld die het welbeschouwd niet verdienden. Maar elke bank wilde marktaandeel winnen en zag daarbij wel eens wat door de vingers.

'Nu zijn de banken een stuk rationeler', zegt Louis de Boef, advocaat bij Boers Advocaten uit Veenendaal. 'Ik vind niet dat ze daarmee te ver zijn doorgeschoten naar de andere kant. Ondernemers zien dat natuurlijk anders. Die willen gewoon krediet. Maar ja, zo is het spel. In de voorgaande jaren hebben ondernemers ervan geprofiteerd dat ze zo gemakkelijk bij een bank terechtkunnen. Dat zijn ze nu vergeten.'

Publiekelijk klagen

De Boef handelde onder meer het faillissement af van het Amersfoortse bouwbedrijf Van Hoogevest. Meewarig luistert hij naar de ondernemers die banken de zwartepiet toespelen voor de ondergang van hun eigen bedrijf. Het leidt volgens hem tot een verkeerde indruk bij buitenstaanders. 'Ondernemers hebben er veel meer belang bij publiekelijk te klagen', aldus De Boef. 'Banken houden doorgaans hun mond. Dat vinden zij hún belang. Dat er daardoor een eenzijdig beeld ontstaat, nemen ze voor lief.'

Feit blijft dat de meeste faillissementen, afgezien van de vraaguitval, een gevolg zijn van slecht management. Dat vindt zelfs 'bank-basher' Udink. Een van de fouten die veel directeuren volgens hem maakten, was dat ze te veel met vreemd vermogen gingen werken. 'Het is waar: managers waren te hebberig en leenden te veel. Maar de bank zit bij zo'n manager aan tafel. Die moet meedenken over de financieringsstructuur. De dialoog daarover heeft vaak ontbroken en dat was onverstandig. Te lang hebben banken kritiekloos bedrijven gefinancierd.'