Nederland telt steeds minder echte ondernemers

Het totaal aantal ondernemingen in Nederland dat staat ingeschreven bij de Kamers van Koophandel is in 2009 gekrompen met 20.507. Die krimp is beperkt gebleven door de nettogroei van het aantal eenmanszaken vorig jaar met ruim 30.000.

Zonder de nieuwe zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) zou het aantal startende ondernemingen 50.588 lager zijn uitgevallen dan het aantal faillissementen en opheffingen. Dat blijkt uit cijfers van de Kamers van Koophandel.

Volgens marktanalist Ivo de Jong van de Kamer van Koophandel zijn de meeste startende ondernemers actief in de algemene dienstverlening en schrijven zij zich in zonder kapitaal of voorraad. 'Het zijn mensen die bezig zijn met overleven. Er zitten maar een paar echte bedrijven bij.'

Nieuwe ondernemers vormen geen banenmotor

De Jong denkt dat de groei van het aantal eenmanszaken verbloemt hoe de economie er wezenlijk voor staat. 'De nieuwe ondernemers vormen geen banenmotor, ze dragen maar beperkt bij aan de economie', aldus De Jong. 'De traditionele ondernemer met een businessplan, kapitaal, voorraad en de wens om te groeien is een uitstervend ras.'

Volgens Alfred Kleinknecht, hoogleraar economie van innovatie aan de technische universiteit Delft, tonen de cijfers een verontrustend beeld. In perioden van laagconjunctuur is het normale beeld een krimp van het aantal ondernemingen. Dat de eensmanszaken desalnietttemin blijven groeien geeft volgens Kleinknecht aan dat 'een groot deel van de aanwas recent ontslagen moet zijn'. 'Vroeger vonden zij opvang in wao of vut-regeling, nu worden ze gedwongen zzp'er en dat is geen goed teken', aldus Kleinknecht, die de theorie voorstaat dat een groeiende flexibilisering een slechte invloed heeft op productiviteit en innovatie van een land.

Startende ondernemers

Ook hoofdeconoom Michiel Vergeer van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vermoedt dat veel startende ondernemers 'in toenemende mate marginalen zijn die geen wezenlijke economische activiteiten laten zien'. Het CBS hanteert een andere definitie van zelfstandigen zonder personeel die pas als zodanig meegeteld worden bij een minimum van 15 uur per week betaald werk. Volgens die definitie kromp het aantal zzp'ers met ruim 20.000 in het derde kwartaal van 2009 ten opzichte van een jaar eerder, zo maakte het CBS onlangs bekend.

In dezelfde periode bleek ook het inkomen van zzp'ers met gemiddeld 12% te zijn gekrompen. Vergeer: 'Ook wij zien vooral een toename van starters in de algemene dienstverlening. Grote kans dat de groeiende aanwas de tarieven verder onder druk zet wat weer leidt tot minder volwaardige economische activiteit.'

Aantal nieuwe eenmanszaken

Ook in het crisisjaar 2008 vormden de zzp'ers al een substantieel deel van het aantal startende ondernemingen. Dat jaar kreeg Nederland er 4.429 bedrijven bij. Met aftrek van het aantal nieuwe eenmanszaken slaat die groei echter om in een krimp van in totaal 35.577.

In datzelfde jaar constateerde het ministerie van Sociale Zaken al dat bijna 40% van het totaal aantal zzp'ers feitelijk alleen zijn of haar eigen arbeid aanbiedt en daarmee alleen in juridische status verschilt van andere groepen werkenden.

Innovatiekracht en werkgelegenheid

Het beeld over het belang van de zzp'er voor de welvaart verschuift. Nog maar in 2007 noemde staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken de zzp'er van belang voor innovatiekracht en werkgelegenheid in Nederland. Nu twijfelen economen daaraan. De zzp'er lijkt vooral een slachtoffer van een reorganisatie die voor zichzelf begint om het hoofd boven water te houden, en minder om een bedrijf op te bouwen.

Ontwikkelingshulp volgens een ondernemer  20 januari 2010
Hackende oud-werknemer werd ondernemer bijna fataal 7 januari 2010
Ondernemer Theo Heuft: 'Wij kregen de schuld van al het slechte' 29 december 2009