De woedende leider

Emotionele stabiliteit is heel belangrijk voor een leider, maar een stevige woedeaanval op zijn tijd doet wonderen. Ton Riseeuw (Getronics) en Ben Verwaayen (British Telecom) werden er groot mee. Deel 2 in een serie columns over leiderschap en de Zeven Hoofdzonden.

Ira is een van de zeven hoofdzonden en kan worden vertaald als woede of toorn. Tegenwoordig zouden we dat geen karaktereigenschap meer noemen, het is een gemoedstoestand die ook weer snel weg kan ebben. Toch zijn er mensen die sneller en heftiger boos worden dan anderen, zij zijn niet emotioneel stabiel. Dát is wel degelijk een karaktereigenschap. De vraag is of het een slechte eigenschap is voor effectief leiderschap.

Honderden onderzoeken, wereldwijd uitgevoerd, hebben al aangetoond dat er eigenlijk maar 5 basiseigenschappen zijn die kenmerkend zijn voor iemands karakter. Emotionele stabiliteit is er daar één van.

Algemeen wordt emotionele stabiliteit gezien als een positieve indicatie voor leiderschap. Het gaat daarbij om het vermogen rustig te blijven in situaties die juist uitnodigen tot emotioneel reageren. Bijvoorbeeld als zaken tegenzitten of mensen dwarsliggen. Een stabiele leider heeft dan geen last van sterke teleurstelling of woede maar zet onverdroten door. Of juist wanneer dingen goed gaan en er grote kansen zijn. De stabiele leider is weldegelijk enthousiast, maar houdt ook het hoofd koel en blijft rationeel en realistisch functioneren.

De meeste leiders krijgen veelvuldig te maken met situaties van stress, teleurstelling en irritatie. Veel kundige mensen zien om die reden af van de verantwoordelijkheid van leiderschap; zij beschikken wel over de vaardigheden maar missen de emotionele stabiliteit.

Bijna dagelijks kunnen we op de televisie zien hoe de stabiliteit van politieke leiders wordt getest. Interviewers proberen hen uit de tent te lokken, ze publiekelijk te doen struikelen. Woede leidt dan altijd tot verlies, tot het doen van domme uitspraken en de afbraak van het eigen gezag. Leiders als Wim Kok en Tony Blair zijn meesters in de emotionele beheersing. Daarom wordt Blair wel aangeduid als ‘Teflon Tony’: waar anderen aangebrand of uitgeblust zouden hebben gereageerd, glijden persoonlijke aanvallen als vanzelf van hem af.

Boosheid is echter meer dan een vertroebelende gemoedstoestand, het is ook een vorm van communicatie. De woedende leider geeft daarmee indringend aan ontevreden te zijn met de gang van zaken, dat er dingen anders moeten. Wanneer een gevestigde leider zijn boosheid op jou richt, komt dat goed door. Over het algemeen ga je dan wel even extra je best doen. De woede van de leider wil je niet over je heen hebben, je zet je in om die te voorkomen.

Leiders die altijd boos zijn, zijn niet effectief. Immers, de boosheid verliest dan z’n communicatieve betekenis. De boosheid is dan slechts de verschijningsvorm van een niet aantrekkelijk persoon en dat leidt tot vervreemding. Het best zijn de leiders die ook complimenteus en goedgehumeurd kunnen zijn. Bij hen betekent boosheid ook echt iets. En het werkt dubbelop: je wilt de schouderklop ontvangen en de woede voorkomen.

Van Ton Risseeuw, de man die Getronics groot maakte, van Ben Verwaayen, nu CEO van British Telecom die daar de bijnaam ‘Big Ben’ verwierf, en van diverse andere succesvolle leiders, is bekend dat zij regelmatig zeer kwaad kunnen worden. Ze zijn gevreesd en geliefd tegelijkertijd. Zij hebben zoveel aantrekkingskracht dat hun woedeaanvallen zeer effectieve communicatieve middelen zijn. Het compenseert hun mindere emotionele stabiliteit in ruime mate. 

Goed nieuws dus. Echter, als je zelf gezegend bent met zo’n type baas, doet dat wel een groot beroep op je eigen emotionele stabiliteit.

Psycholoog Arjan Eleveld, algemeen directeur van organisatieadviesbureau LTP, schrijft wekelijks een column over leiderschap.