Close menu
 
Favoriet Economie & Politiek

‘Financiële markt krijgt Nederland bij de les’

  • Laurens Berentsen
  • Klaas Broekhuizen
Hypotheek
Colourbox

Het is in de politiek niet anders dan in de economie, zegt econoom Lans Bovenberg. Partijen moeten tot een uitruil komen om waarde te creëren. Dat geldt nu zeker.

Lans Bovenberg blikt tevreden terug op het voorstel dat 22 Nederlandse economen eind februari hebben gedaan om de woningmarkt te hervormen. Bovenberg was een van de initiatiefnemers om collega’s van links tot rechts bij elkaar te brengen. Zij werden het eens over wat er met de huren en de hypotheekrenteaftrek moet gebeuren om de woningmarkt vlot te trekken.

Eerst nadenken, dan bezien

Bovenberg mengt zich veelvuldig in het publieke debat, met opiniestukken in de kranten en adviezen aan de politiek. Terwijl Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders in het Catshuis overeenstemming proberen te bereiken over extra ingrepen om de overheidsfinanciën in het gareel te krijgen, vertelt de Tilburgse hoogleraar hoe het crisispakket er volgens hem uit moet zien om het vertrouwen van burgers, beleggers en Europa te herstellen. Eerst nadenken over hervormen en dan bezien hoeveel kortetermijnbezuinigingen nog nodig zijn, is zijn advies. Als CDA-lid was de magere hervormingsagenda voor Bovenberg reden om op het veelbesproken partijcongres in oktober 2010 tegen de komst van het kabinet-Rutte te stemmen.

De econoom is hoopvol dat de noodzakelijke hervormingen van woningmarkt, arbeidsmarkt en zorg er nu wel komen. Niet alleen om de overheidsbegroting sluitend te krijgen maar ook om de Nederlandse economie minder gevoelig te maken voor economische cycli. ‘Om Nederland weer bij de les te krijgen, is het een “blessing in disguise” als de druk van de financiële markten nog iets verder oploopt’, zegt hij naar aanleiding van de signalen dat die markten nog niet gerust zijn dat de politici deze keer spijkers met koppen gaan slaan.

Een kwestie van uitruilen

Het is de taak van Mark Rutte om te zorgen voor consensus, stelt Bovenberg. Wat hem betreft bij voorkeur in de bestaande gedoogcoalitie met de PVV. Maar als dat niet lukt dan met de partijen in het politieke midden: PvdA, D66, GroenLinks en ChristenUnie. ‘Het minderheidskabinet van VVD en CDA kan zich dan laten gedogen door andere partijen. Nieuwe verkiezingen zullen slecht zijn voor de beoordeling van de Nederlandse kredietwaardigheid.’

Over de woningmarkt en de arbeidsmarkt ligt politieke overeenstemming volgens hem binnen handbereik. Het is een kwestie van uitruilen. Bovenberg vergelijkt politiek met economie: ‘Op de markt worden transacties aangegaan, waarvan beide partijen beter worden. Daarvoor moet je samenwerken. Hetzelfde geldt voor de politiek. Je werkt samen om tot een uitruil te komen die leidt tot een win-winsituatie.’

Huurmarkt liberaliseren

De noodzaak om de woningmarkt op de schop te nemen, wordt volgens hem breed onderkend. ‘Uit de kredietcrisis hebben we geleerd dat fiscaal stimuleren van schulden onverstandig is, dat mensen met weinig spaargeld en een onzeker inkomen geen hoge schulden moeten aangaan en dat banken de risico’s op hun balansen moeten verminderen.’

Het plan van de 22 economen is goed ontvangen, zegt hij. Zij willen de huurmarkt liberaliseren en de aftrek van de hypotheekrente op termijn terug brengen naar 30%. Hogere inkomens, die hun rente nu nog voor 52% aftrekken, worden voor dat laatste gecompenseerd met een lagere inkomstenbelasting. ‘Je moet de eigen woning niet gebruiken voor inkomensbeleid’, zegt Bovenberg.

Beleggen in hypotheken

Door de hypotheken aan banden te leggen wordt Nederland minder kwetsbaar voor recessies, of minder procyclisch zoals de econoom het noemt. ‘Doordat starters op de woningmarkt veel lenen, raken hun hypotheken snel onder water als de huizenprijzen dalen. Dan gaan zij sparen om te kunnen aflossen. De consumptieve vraag duikt omlaag, waardoor de recessie wordt verdiept.’

Om de stabiliteit van de financiële sector te vergroten, stellen de economen voor langetermijnbeleggers zoals pensioenfondsen meer in hypotheken te laten beleggen, naar Deens voorbeeld. ‘Dat is een van de manieren om pensioenfondsen meer in Nederland te laten investeren. We zitten nu met de paradoxale situatie dat Nederland door investeringen in het buitenland een flink overschot op de lopende rekening heeft, terwijl de overheid tegelijkertijd onder druk staat om minder te gaan lenen.’ Bovendien kunnen banken meer geld uitlenen als zij minder hypotheken op de balans hebben staan. ‘Financiering van het midden- en kleinbedrijf is een kerntaak van banken. Het gaat ten koste van economische activiteiten en economische groei als die kredietverlening hapert.’

Zorg is lastigste onderwerp

Ook voor de arbeidsmarkt is het volgens hem relatief eenvoudig een voorstel te maken dat op een breed draagvlak kan rekenen. Vaste arbeidscontracten worden minder vast en flexibele arbeidskrachten krijgen meer zekerheid. Zo’n uitruil is niet alleen bedoeld om te besparen, maar ook nodig met het oog op de kenniseconomie. ‘In de kenniseconomie draait alles om menselijk kapitaal. Werknemers met een vast contract zijn minder geneigd om zich te blijven scholen. Flexibele arbeidskrachten krijgen van hun wisselende opdrachtgevers geen faciliteiten aangeboden om dat te doen.’

De zorg is in de ogen van Bovenberg het lastigste onderwerp. Maar ook daarvan weet iedereen dat de kosten moeten worden beteugeld. Volgens hem kan dat het beste door prijsprikkels in te voeren in de vorm van hogere eigen bijdragen. Dat geldt in het bijzonder voor de langdurige zorg, die nu nog wordt bekostigd uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). ‘Nu wordt er in ieder regeerakkoord een stukje van de AWBZ afgeknabbeld. Het wordt tijd dat de politiek klare wijn schenkt en tegen mensen van mijn generatie zegt dat zij zelf zullen moeten betalen voor ouderenvoorzieningen. Daarvoor kan het eigen huis of het pensioen worden gebruikt. Voor wie niet kan betalen of geen eigen sociaal netwerk heeft, komt er een vangnet, zoals dat nu bestaat in de wet maatschappelijke ondersteuning.’

Meer ruimte om te bezuinigen

De genoemde hervormingen leveren op termijn structurele besparingen op van ongeveer € 10 mrd, inclusief het eerder laten ingaan van de hogere AOW-leeftijd.

Vorig jaar september waarschuwde Bovenberg niet halsoverkop te bezuinigen in 2013. Dat zou slecht zijn voor de economie. Nu vindt hij dat het kabinet volgend jaar € 10 mrd moet ombuigen. ‘In september was ik erg bang voor een “credit crunch”. Ondertussen voert de ECB een veel ruimer monetair beleid. Overheden hebben daardoor meer ruimte om te bezuinigen. Dat is het spel dat gespeeld wordt. Verder ben ik geschrokken van de reactie van de financiële markten. Die zijn zeer nerveus. Ten slotte reken ik op betere mogelijkheden voor langetermijnbeleggers om in Nederland te beleggen in infrastructuur, de huurmarkt en hypotheken.’

Uitverdieneffecten zijn een grijs gebied

Met € 10 mrd voldoet Nederland niet aan de Europese eis van een tekort van maximaal 3% van het bruto binnenlands product. Inclusief uitverdieneffecten is daarvoor een slordige € 15 mrd aan ombuigingen nodig.

Volgens Bovenberg is dit goed uit te leggen. ‘Uitverdieneffecten zijn een grijs gebied. Het is de vraag hoe Brussel ermee omgaat. Het eerste schot zijn ambitieuze en geloofwaardige hervormingen. Vervolgens doe je iets op de korte termijn. Dan ga je eens goed praten met de Europese Commissie en beleggers om ze te overtuigen dat deze combinatie de beste manier is om de overheidsfinanciën structureel op orde te brengen.’

Bron: FD
 
Reageer als eerste op dit bericht!

Bel gratis met 0800 - 666 666 7 voor hulp met inloggen